HET LEVEN IS EEN TONEELSPEL

Wanneer we besluiten bewuster te gaan leven, ontdekken we van alles over onszelf. Zo komen we er achter dat we zelf onbewust verantwoordelijk zijn voor veel wat ons in het verleden is overkomen. We ontdekken ook dat velen menen dat we zelf verantwoordelijk zijn voor het eigen leven en dat we dit naar eigen inzicht zouden kunnen veranderen. En we ontdekken dat we het leven kunnen vergelijken met een spel, een toneelspel.

ACTEUR

Sommigen zeggen dan ook dat we zelf de auteur de acteur en de regisseur van ons eigen leven zijn¹)  Persoonlijk denk ik echter dat hier enige terughoudendheid op zijn plaats is. Natuurlijk: In het toneelspel van ons leven spelen we zelf de hoofdrol. Wij zijn zelf de belangrijkste acteur van dit toneelstuk dat ons hele leven beslaat. In mijn eigen leven heb ik de hoofdrol en u hebt allemaal een bijrol. In uw eigen leven speelt u zelf de hoofdrol, en heb ik een gastrol of een bijrolletje, misschien ben ik niet meer dan een figurant, of een toevallige passant.

¹) Het is een modeverschijnsel om alles wat ons overkomt te motiveren vanuit een soort filosofie, dat we dit zelf over ons hebben afgeroepen. Ik zal deze termen soms ook gebruiken, hoewel ik weet dat we daar heel voorzichtig mee dienen om te gaan. Voor de verschillende bewustzijnsniveaus van de behoeften hiërarchie van Abraham Maslov liggen de verantwoordelijkheden heel verschillend.

Een leerling heeft totaal andere plichten en verantwoordelijkheden dan zijn leraar. Laat ik een en ander aan de hand van een voorbeeld trachten uit te leggen.

Wanneer we de aarde als een leerschool kunnen zien, dan zouden we een parallel kunnen trekken; bijvoorbeeld, wij worden door onze ouders naar internaten gestuurd. Daar dienen we onder enige dwang alle verworvenheden van onze cultuur in onze hersenen op te nemen. Zijn wij daar blij mee? Hebben wij gevraagd of we alstublieft naar deze school mochten? Ervaren we dit allemaal als prettig? In bijna alle gevallen kunnen deze vragen met -nee! worden beantwoord.

Toch kunnen we later rijke vruchten plukken van dit starre onderwijs. Dat is het einddoel, maar dat begrijpen wij op dat moment nog niet en we hebben er ook geen enkele belangstelling voor. Wij leren echter heel veel antwoorden op vragen welke we niet zelf stelden, en daar zit de kneep met de eigen verantwoordelijkheid. Hier is geen sprake van verantwoordelijkheid van het kind, maar van de ouders. Zoals het kind wordt gedwongen deze lessen te leren, zo is ook een mens, als klein onderdeel van het universum, gedwongen op zijn pad -ten behoud -te leven. Het pad is niet verkeerd, het is juist heel goed, maar meestal hebben we het niet zelf gezocht!  Het universum dwingt ons dit pad te gaan. Daar komt maar heel weinig inspraak van onze kant aan te pas.

Pas veel verder in de evolutie -als Homo Christos - kunnen we een en ander wat meer zelfstandig uitwerken.

Of analoog daaraan -in ons huidige bestaan -verder in ons leven, als de schooltijd ver achter ons ligt, kunnen we de verworven kennis op onze eigen manier toepassen in ons dagelijkse leven en daarvoor zijn we dan wel zelf verantwoordelijk.

Samenvattend: Een onbewust levend mens kan geen verantwoordelijkheden dragen voor zaken waar hij geen kennis van heeft. Pas wanneer we volledig bewust leven kunnen we ook volledig de architect van het eigen bestaan zijn en zo iemand heb ik tot heden nog niet ontmoet.

AUTEUR

We spelen niet alleen een spel, we zijn niet alleen maar een hoofdrolspeler, we hebben het stuk ook zelf ge­schreven. Tenminste dat wordt dikwijls beweerd. Daar denk ik echter ook iets anders over, want ik denk dat het scenario van ons leven, door een grotere hand is geschreven.

Het doel van het leven staat naar alle waarschijnlijkheid wel vast, maar hoe we dat vaststaande levensdoel moeten bereiken en uitvoeren is slechts gedeeltelijk aangegeven. Door de begrenzingen welke ons sterrenbeeld aan ons stelt staan ons ook aanzienlijk minder mogelijkheden ten dienste dan velen graag willen geloven. Het feit dat we een deel en een onderdeel van het universum zijn maakt dat we niet veel keuzevrijheid kunnen hebben. Een cel in mijn duim kan een zekere vrijheid genieten, maar zal nooit inspraak kunnen hebben in mijn handelen. Het pad waarlangs wij moeten gaan kan dan ook heel goed het smalle pad genoemd worden. Binnen de marges van dit smalle pad bezitten we wel enkele mogelijkheden. Ieder mens kan zowel positief als negatief leven, of wat nog meer voorkomt, iedereen kan beurtelings positief of negatief leven.

DECORBOUWER

Om te kunnen leven is een leefomgeving nodig. Ook die hebben we in eerste instantie niet zelf aangetrokken. Het decor, waar we ons toneelstuk opvoeren, is door een sterkere arm dan de onze bijeengebracht en opgesteld. Ook de andere spelers hebben we niet zelf aangetrokken. Een liefdevolle hand heeft ons binnen een familie geplaatst. Onze familie, onze vrienden en kennissen, het hele milieu waarin we werden geboren, is door het universum bijeen gebracht. Deze universele kracht kent onze behoeften en vult daarna het scenario in. Wij spelen het spel van ons leven, met het script van de Opperbouwmeester des Heelals, in het door Hem gebouwde decor.

De omstandigheden waaronder we leven hebben we echt zelf niet allemaal gecreëerd. Wel zullen de omstandigheden passend zijn, met andere woorden, het niveau waarop wij in een vorig bestaan leefden zal bepalend zijn voor onze huidige incarnatie; in deze zin zijn we wel indirect verantwoordelijk voor de eigen leefomgeving. 

Pas verder in het leven zijn we bewuster geworden en zijn we ons gaan bemoeien met ons eigen bestaan. De liefdevolle hand schonk ons een manuscript en een plaats van handeling en gaf de mogelijkheden aan, ons verder te ontwikkelen. Zoals alle ouders -dikwijls met angst en beven -hun kinderen de vrijheid moeten geven, zo heeft ook het universum de teugels laten vieren. We ontvingen wat meer speelruimte. We ontvingen een ruimte om te werken. Immers, het leven dient om te leren en dat kan meestal het beste via persoonlijke ervaringen en het aanschouwelijke onderwijs.

Het Universum heeft ons binnen een familie geplaatst, Zij schreef het levensplan. Zij schonk ons de talenten om dit plan uit te voeren, en tenslotte bepaalde Zij tijd en plaats. Zij is dus ook de decorbouwer van ons leven. Verder in ons leven zullen we echter ervaren dat dit decor geen steriele toestand is. Het is geen schilderij, geen stilleven, maar een emotioneel gebeuren. Net als op een gewoon toneel, het plaatje verandert steeds. Dat komt door de toeschouwer.

DE TOESCHOUWER

De bewust levende mens is nog meer dan de acteur van zijn leven. Als de verder gevorderde mens meent dat hij zelf de auteur, acteur en decorbouwer van zijn eigen leven is, dan betekent dit, dat hij ook de toeschouwer is. Hij is dus ook een toeschouwer van het toneelstuk van het eigen leven. Dat wordt heel vaak vergeten! De belangrijkste persoon wordt dikwijls maar moeilijk ontdekt. Pas als we bewust leven kunnen we onze omstandigheden bewust veranderen!

In het onbewuste deel van ons leven schrijft een Scheppende Hand met een gouden pen onze levenstaak. Een groot deel van deze levensopdracht voeren we heel vaak onbewust uit. Het inrichten van het decor (onze leefomgeving) wordt door de Schepper aller dingen gedaan. Verder op de weg van ontwikkeling worden we een toeschouwer; we gaan zien wie we zelf zijn en waar we mee bezig zijn. We gaan onszelf corrigeren, we gaan het decor veranderen, we veranderen iets in het scenario, we willen bewuster leven. Het eerste deel van het leven is grotendeels een onbewust gebeuren, maar voor het verdere deel worden we zelf verantwoordelijk gesteld. Alleen zij die daadwerkelijk bewust leven kunnen deze verantwoordelijkheid dragen.

Iedereen die zijn leven wil veranderen dient eerst een bewuste kritische toeschouwer te worden. We moeten precies weten, wat we willen wijzigen en pas daarna kunnen we ook de regisseur van ons leven zijn. Dan gaan we misschien het decor wel iets veranderen. De toeschouwer zegt tegen de regisseur: dat vind ik niet mooi meer, daar ben ik helemaal op uitgekeken!

Misschien schrijven we wel iemand uit het scenario! Daar willen we niet langer mee omgaan. Soms echter gebeurt het ook dat er iemand wegloopt waar we zeer aan gehecht waren, die ziet het bij ons niet meer zitten. Dat kan behoorlijk pijnlijk zijn, dat kunnen we héél erg vinden. Daar kunnen we enorm onder lijden. Telkens moeten we ons toneelstuk aanpassen, iedere keer opnieuw moeten we wijzigingen aanbrengen. Soms veranderen de omstandigheden zodanig dat we ons leven weer geheel opnieuw op moeten bouwen en daar moeten we ons zelf dan de tijd voor geven. Langzamerhand bouwen we dan weer een nieuw decor op, we schrijven een nieuw scenario, we veranderen hier en daar iets.

DE REGISSEUR

We passen ons steeds aan, we veranderen telkens iets; we zijn heel ongemerkt ook de regisseur van het eigen leven geworden. Zo ontdekken we dat we pas in het bewuste deel van ons leven, onze eigen auteur, acteur, decorbou­wer, toeschouwer en regisseur zijn geworden. En als we nog verder gaan op dit pad van bewustwording, dan ontdekken we nog iets.

We gaan inzien dat we met een bepaald karakter en een hoeveelheid bewuste en onbewuste kennis aan ons leven zijn begonnen. Daarna dringt onvermijdelijk tot de bewust levende mens door, dat alles wat hem in het leven is overkomen noodzakelijk was om hem te vormen en hem te brengen op het punt waar hij nu is. Al zijn ervaringen zijn niet van buitenaf, zomaar toevallig, op hem afgekomen, maar hij heeft al die ervaringen vanuit zijn onbewuste naar zich toe getrokken.­ Wat hij meegemaakt heeft, wilde hij –onbewust -ervaren, hij heeft het allemaal zelf opgeroepen. Hij heeft het zelf grotendeels onbewust aangetrokken.

Dát gaan we inzien wanneer er bewustwording ontstaat. Alles wat we meegemaakt hebben, wilden we onbewust ervaren, omdat we er iets van moesten leren. Wat ontdekken we nog meer als we verder op het pad van bewustwording zijn gevorderd?

De toeschouwer stelt vragen, kritische vragen, levensvragen. De bewust geworden mens wordt steeds nieuwsgieriger naar zichzelf en hij vraagt zich van alles af. Waarom doe ik die dingen, waarom doe ik het zo? Die toeschouwer zit in de stoel van de regisseur en kijkt naar zichzelf, hij kijkt naar zichzelf en denkt: Wie is dat, die mijn naam draag­t, waar is hij nou weer mee bezig? Staat dat wel in het scenario­? Wil ik dit eigenlijk wel? Het bewustwordingsproces gaat gepaard met vragen die gillen om een antwoord. Dus gaat de toeschouwer op zoek, op zoek naar zichzelf, hij wordt toeschouwer en deelnemer tegelijk. Hij werkt aan zichzelf en bestudeert zichzelf. Het Ken U zelven wordt gevolgd door het arbeiden aan zichzelf; door het beeldhouwen van de eigen persoon leert hij zichzelf kennen. Deze persoon moet uiterlijk zo vormgegeven worden als het innerlijke archetype verlangt. De Nederlandse Vrijmetselarij spreekt in dit verband over de ruwe steen die wordt gebeeldhouwd tot een bruikbare kubieke steen. De mens vormt zichzelf om tot een bruikbaar deel, onderdeel, van zijn samenleving.

Binnen de theorie van hoofd en hart, van hoofd en lichaam kunnen we ontdekken dat ons lichaam bestaat om het hoofd te dragen; het lichaam dient het hoofd te brengen waar het wil zijn, het behoort te allen tijde van voldoende energie te worden voorzien en het contact met de aarde dient onderhouden te worden. Het lichaam dient ook de biologische voortplanting te verzorgen.

"Ik ben het Hoofd" laat het Nieuwe Testament Jezus zeggen, "en gij zijt de ledematen" Met andere woorden het lichaam is onderdanig aan het Hoofd, de leiding berust bij het Hoofd, behoort bij het Hoofd te berusten, althans zo dacht de Jezus van het N.T. erover.

Helaas valt te constateren dat op basaal niveau de emoties van het lichaam het functioneren van velen voor een groot deel beheersen. Maar verder in de evolutie neemt het Hoofd, ons hoofd, geleidelijk de leiding over en onder deze verstandelijke leiding kan het pad naar Wijsheid worden gevonden. Ten slotte komt dan de goede wisselwerking tussen Hoofd en lichaam tot stand. De Wijsheid van het hoofd gepaard aan de Kracht van het lichaam scheppen dan Schoonheid.

Ons lichaam is belangrijk, het is heel belangrijk, want het brengt ons waar we willen zijn, het brengt ons op de plaatsen waar we iets kunnen opsteken, waar we plezier kunnen hebben. Waar we kunnen genieten. Ons lichaam is ons voertuig. Het lichaam is het werktuig van de geest.

Materieel gezien is het lichaam het voertuig van het Hoofd.

De vierde persoon is de toeschouwer en hij verwerft zelfkennis. De bewuste toeschouwer heeft aandacht voor zijn omgeving, voor zichzelf, hij "ziet" wat er gebeurt. Hij gebruikt zijn zintuigen en zijn verstand om zijn emoties te controleren. De vierde persoon wiedt het eigen tuintje en hij ontdekt in zichzelf een eenheid, een religieus beginsel, hij ontdekt dat hij zich verbonden voelt met die acteur die het soms zo moeilijk heeft. En hij voelt zich verbonden met het universum, maar ook met de samenleving waarvan hij deel uitmaakt. Hij wil daarvan een positief meelevend deel zijn, hij wil helpen waar hij de ander bij kan staan, hij wil een levend lid van de gemeenschap zijn.

De vierde persoon kijkt naar zichzelf en zijn eigen functioneren binnen de samenleving en hij leert ons dat we zacht met onszelf en anderen om moeten gaan, dat we vergevensgezind en meelevend moeten zijn, dat we behulpzaam moeten zijn.

Auteur, Acteur, Decorbouwer, Toeschouwer, Regisseur, Medemens.

Index